Η "Ρόζα" και το ιστορικό - ιδεολογικό της υπόβαθρο


Ένα από τα πιο πολυτραγουδισμένα ζεϊμπέκικα της ελληνικής δισκογραφίας και συνάμα ένα από τα ελάχιστα στιχουργικά αριστουργήματα της ελληνικής παραγωγής, θα μας απασχολήσει σήμερα, όσον αφορά την ερμηνεία και τη σηματοδότηση προσώπων και συμβόλων σε ένα μόνο κατ΄ επίφαση ερωτικό τραγούδι.

 Αρχικά, προσεγγίζοντας το τραγούδι μόνο από την άποψη της στροφικής δομής του, παρουσιάζεται ευδιάκριτα μπροστά μας η εικόνα ενός καλοαρμοσμένου νοηματικά συνόλου. Βασίζεται στην αμοιβαία (sic)έλξη δύο ατόμων, του δημιουργού, που με τη χρήση πληθυντικού αριθμού και β’ ενικού προσώπου στις αποστροφές του λόγου του προς τη Ρόζα, μας υποβάλει την παρουσία του στην πλοκή και φυσικά του αντικειμένου του ερωτικού πόθου, της Ρόζας. Εξετάζοντας με μια πιο προσεκτική ματιά, γρήγορα αντιλαμβανόμαστε τα εκφραστικά νήματα, με τα οποία συγκροτεί ο δημιουργός την αρχιτεκτονική του έργου του(όρα σε πολιτεία μαγική γυρνάμεσε ένα παραμύθι εφιαλτικό, καθώς και τη διάσταση, που βαθμηδόν αποκαλύπτει ότι παίρνει η σχέση του με τη Ρόζα. με παίζεις στη ρουλέτα και με χάνεις…/ αγάπη μου από κάρβουνο και θειάφι). Συνεπώς, η επισήμανση της νοηματικής συνάφειας εντός του έργου, που χαρακτηρίζεται από φυσική ροή στην εξιστόρηση των γεγονότων και οι λεκτικοί-εννοιολογικοί σύνδεσμοι, μερικοί μόνο από τους οποίους επισημάνθηκαν ανωτέρω προδίδουν μια επίπονη κοπιαστική προεργασία και σύνθεση σε γραπτή μορφή, η οποία με τη σειρά της μας επιτρέπει να θεωρούμε εφεξής το έργο ως ποίημα. Ποίημα λοιπόν και όχι απλώς τραγούδι.

  Στο δεύτερο τμήμα του άρθρου, θα μας απασχολήσει το δύσκολο και παράτολμο εγχείρημα της νοηματοδότησης του ποιήματος.

  Η πορεία του ζευγαριού ξεκινά από κάποιο δρόμο, όπως γίνεται κατανοητό από την ύπαρξη τροχοφόρων, των οποίων η απειλή προς τον ίδιο τον ποιητή προσημαίνεται απλά εδώ (περνάνε δίπλα μας τα τροχοφόρα). Ο δρόμος εδώ κατά τη γνώμη μου αντικατοπτρίζει τη νεότητα, η δίψα της οποίας για ερωτικές απολαύσεις σβήνεται στα καμπαρέ και η ίδια η δίψα υποδορίως ,μιας και ποτέ ένα ποίημα δεν είναι μονοδιάστατο και επιδερμικό, την ανάγκη για πνευματικές αναζητήσεις και ιδεολογικές ζυμώσεις, που φέρει μαζί της η ενηλικίωση. Η δίψα λοιπόν κορέννυται μόνο με συμμετοχή στην πολιτική σκέψη, δίαυλος για την κατάκτηση της οποίας είναι το αντικείμενο του πόθου, η Ρόζα, ως  μυήτρια εδώ του σοσιαλισμού. Ξεκινά λοιπόν η συμπόρευση του νέου με τη νεαρά φίλη του, ιδωμένη πια ως ιδεολογική συμπόρευση, με έντονες αντιρρήσεις όμως από την πλευρά του νέου( και αυτές προσημαίνουν την επακόλουθη ρήξη), οι οποίες όμως κάμπτονται από τον ενθουσιασμό και τη δοτικότητα της νεότητάς του, εξιδανικεύοντας το περιβάλλον του (σε πολιτεία μαγική γυρνάμε κ.εξ.).

 Στην αμέσως επόμενη στροφή συντελείται κοσμογονική αλλαγή, όλο το περιβάλλον του ποιητή και ο ίδιος με τα πιστεύω του ανατρέπονται. Οι άδολες ιδεολογικές σχέσεις γίνονται σχέσεις συμφέροντος, το όνειρο και η εκπλήρωσή του, διάψευση και προδοσία. Εδώ γίνεται φανερό πως ο κομμουνισμός, στον οποίο τάσσεται ο ποιητής δεν εκπληρώνει τις διακηρύξεις του, και μετά την παρέλευση των χρόνων ΄της αθωότητας΄ και των αγαθών προθέσεων, ο νεαρός και μαζί του μια ολόκληρη γενιά μένουν εκτεθειμένοι και προδομένοι παραγκωνίζονται εκόντες- άκοντες.(ίσως κυρίως μετά τα σταλινικά εγκλήματα και την εγκαθίδρυση όψιμων σχετικά με τη συγγραφή του ποιήματος ολοκληρωτικών καθεστώτων με σοσιαλιστική επίφαση στο  παλαιό ανατολικό μπλόκ).

  Η νεανική αγάπη  με το πέρασμα των ετών έχει πια εξαϋλωθεί και κυρίως έχει ευτελιστεί (απαρτίζεται από ευτελή υλικά). Έχει συντελεστεί μια αλλαγή εντός της, την έχει αλλάξει ο καιρός, η συγκυρία, με την αρχαιοελληνική ερμηνεία του όρου, πρόδηλη αναφορά στην σοβιετική ηγεμονία, όπου για πρώτη και μοναδική φορά μια χώρα ανεξάντλητων δυνατοτήτων και απεριόριστης ισχύος ως τα τέλη του ‘60, δοκιμάζει μια κομμουνιστική διακυβέρνηση και συντρίβεται από το βάρος της(αρχικά τέλη ’70 με οριστικό τέλος τον Δεκέμβρη ’90) . Ωστόσο, παρότι το περιβάλλον πια έχει γίνει εχθρικό (περνάνε πάνω μας τα τροχοφόρα), ο ίδιος παραμένει γέρος πια εξασθενημένος ή απλώς απογοητευμένος, ταγμένος στο πλευρό των πιστεύω του.

 Η επωδός εύστοχα εντοπίζει και θέτει ως κέντρο του ποιήματος, αλλά και του υπαρκτού κόσμου, την Ανάγκη. Αυτή βρίσκεται πίσω από τη διαφθορά και τη σήψη, αυτή είτε βιολογική, είτε τεχνητή, υπαγορεύει τις πράξεις του ατόμου. Η πείνα, η ένδυση ανήκουν στην πρώτη κατηγορία, η ανάγκη για επιβολή και η αποκόμιση του μέγιστου δυνατού οφέλους με τη χρήση πενιχρών μέσων (ίδιον της εποχής μας), στη δεύτερη. Η Ανάγκη λοιπόν διαμορφώνει τις εξελίξεις, συχνά βαρύνουσες (πόλεμος), που αποτελούν αντικείμενο εξέτασης της ιστορίας. Αυτή με τη σειρά της μπορεί να αποσιωπάται(σύγχρονα βιβλία ιστορίας) ή να οδηγεί με τα εγκλήματά της στον αποτροπιασμό και τη σιωπή τους πρωταγωνιστές και τα θύματά της, όπως κατά κάποιο τρόπο εν προκειμένω. Τέλος, ένας άδολος αγωνιστής, όπως ο ποιητής δεν είναι δυνατόν να εμπλακεί σε υπολογισμούς και μεθοδεύσεις, που αντιστρατεύονται τα λαϊκά δικαιώματα και τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών, αναζητώντας ως ψυχρός εκτελεστής την μέγιστη δυνατή ωφέλεια.

ΥΓ1. Δεν αποδέχομαι την επιχειρηθείσα ταύτιση της Ρόζας, με τη Λούξεμπουργκ, τη γερμανίδα αρχηγό του κομμουνιστικού κόμματος το 1918-1919, καθώς περιορίζει δραστικά το ερμηνευτικό φάσμα.

ΥΓ2. Το ποίημα μπορεί να θεαθεί και ως ένα απλό ερωτικό τραγούδι, διάψευσης και προδοσίας από την πλευρά του ερωτικού αντικειμένου, όπως συμβαίνει συχνά.

ΥΓ3. Δεν υπάρχουν πολλά λόγια να περιγραφεί η συνεισφορά του δημιουργού, μια από τις ελληνικές στιχουργικές κορυφές όλων των εποχών, στην ελληνική δισκογραφία και κυρίως στην εκλαΐκευση της ποιητικής δημιουργίας, που εδώ και στο ερωτικόν αγγίζει δυσπρόσιτα επίπεδα.

Συντάκτης: Νίκος Μπάγκαβος

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις

Εργασία στο μάθημα ΝΕΦ 206

Η διαδρομή του Αγίου Ιακώβου της Κομποστέλα

ΛΕΞΙΚΟ ΑΤΑΚΩΝ

Σουηδία: βίωμα ενότητας υπό το ορθόδοξο πρίσμα

Εσπερία Θεσσαλονίκη – πολιτιστικές διαδρομές (Α΄μέρος)

κινηματογράφος-θέατρο

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2011