Εσπερία Θεσσαλονίκη – πολιτιστικές διαδρομές (Α΄μέρος)

Η Β’ Δημοτική Κοινότητα (παλαιότερα Β’ Δημοτικό Διαμέρισμα) του Δήμου Θεσσαλονίκης αποτελεί μια περιοχή που παρόλο που δεν έχει ‘’χαρτογραφηθεί’’ επαρκώς, φυλάσσει για τον μυημένο περιπατητή ένα θησαυρό ιστορικής βιομηχανικής κληρονομιάς αλλά και ένα ενδιαφέρον πεδίο μελέτης αστικής αρχιτεκτονικής, στις βορειοδυτικές παρυφές του Δήμου των Θεσσαλονικέων.

Οριοθετείται από τις οδούς: Κουντουριώτη - Ναυάρχου Βότση - Αβέρωφ - Αξιού - Κουντουριώτη - Πολυτεχνείου - 26ης Οκτωβρίου - Πλατεία Δημοκρατίας - Αγίου Δημητρίου - Καραολή & Δημητρίου - Φιλώτα - Πλατεία Μουσχουντή - Ηφαιστίωνος - Αυρηλιανής - Βυζαντινά τείχη - Βόρεια όρια Δήμου Θεσσαλονίκης.

Ας αρχίσουμε την ξενάγηση σε μερικά ενδιαφέροντα τοπόσημα της περιοχής:


Ιερός Ναός Αγίων Δώδεκα Αποστόλων
Ο Ναός των Αγίων Αποστόλων είναι σημαντικό μνημείο της βυζαντινής Θεσσαλονίκης και ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα αρχιτεκτονικής της Παλαιολόγειας Περιόδου. Βρίσκεται στο δυτικό τμήμα της πόλης, στην αρχή της σημερινής οδού Ολύμπου, κοντά στα Δυτικά Βυζαντινά Τείχη.
Πρόκειται για παλαιό καθολικό μονής που πιστεύεται ότι ήταν αρχικά αφιερωμένη στη Θεοτόκο. Ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο των σύνθετων πεντάτρουλλων τετρακιόνιων σταυροειδών εγγεγραμμένων ναών με νάρθηκα, περίστωο, δύο παρεκκλήσια και λιτή. Κτίστηκε την περίοδο 1310-1314 από τον οικουμενικό πατριάρχη Νήφωνα Α’, όπως φαίνεται από επιγραφές της εκκλησίας που φέρουν το όνομά του. Ο εσωτερικός διάκοσμος σώζεται αποσπασματικά καθώς η εκκλησία υπέστη καταστροφές από τους Τούρκους όταν μετατράπηκε σε τζαμί την περίοδο 1520-1530, με την επωνυμία ‘’Σοούκ Σου Τζαμί ‘’(= τζαμί του κρύου νερού). Μετά την Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912, αποδόθηκε και πάλι στη χριστιανική λατρεία. Στο περίβολο του Ναού (Πλατεία Δώδεκα Αποστόλων) σώζεται Βυζαντινή Κινστέρνα και Αγίασμα.


Πασά Χαμάμ (Λουτρά ‘’Φοινιξ’’)
Το Πασά Χαμάμ είναι παλαιό οθωμανικό λουτρό της Θεσσαλονίκης. Βρίσκεται στη συμβολή των οδών Πηνειού, Κάλβου και Καρατζά. Κτίστηκε στη δεκαετία 1520-1530 από τον Τζεζερί-ζαντέ Κοτζά Κασίμ πασά, που διορίστηκε διοικητής της Θεσσαλονίκης όταν ανέβηκε στο θρόνο ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής. Αρχικά επρόκειτο για απλό λουτρό με την κλασική αρχιτεκτονική διάταξη ενώ αργότερα λειτούργησε ως διπλό (μετά τις αναγκαίες προσθήκες). Το νέο τμήμα προοριζόταν για τους άνδρες, ενώ το αρχικό για τις γυναίκες. Το 1977 απαλλοτριώθηκε από το ελληνικό Δημόσιο και λειτούργησε έως το 1981 με την ονομασία Λουτρά Φοίνιξ, οπότε και σταμάτησε καθώς οι εγκαταστάσεις του κρίθηκαν επικίνδυνες.
Σήμερα, αφού προηγήθηκαν εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης, λειτουργεί ως χώρος για τη συντήρηση των αρχαιολογικών ευρημάτων που ανακαλύπτονται κατά τις εργασίες του Μετρό Θεσσαλονίκης.


Κτίριο Νέου Σιδηροδρομικού Σταθμού.
Ο Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός Θεσσαλονίκης αποτελεί τον κεντρικό επιβατικό σταθμό της πόλης για όλες τις επιβατικές αμαξοστοιχίες. Βρίσκεται επί της οδού Μοναστηρίου και εκεί έχουν την αφετηρία τους οι περισσότερες λεωφορειακές γραμμές του ΟΑΣΘ. Διαθέτει επτά αποβάθρες και στο εσωτερικό του σταθμού λειτουργούν εμπορικά καταστήματα. Ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός για την ανέγερση του κτιρίου προκηρύχθηκε το 1935 και οι εργασίες ξεκίνησαν το 1937. Με την έναρξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου οι εργασίες διακόπηκαν και άρχισαν ξανά το 1951. Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν τελικά το 1961. Το κτίριο καλύπτει ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο μαζί με τους χώρους πρασίνου που τον περιβάλλουν. Κύριο χαρακτηριστικό του είναι η πρωτοποριακή - για την εποχή που σχεδιάστηκε - ευρεία χρήση του φυσικού φωτός, που διαχέεται άπλετο κατά τη διάρκεια της ημέρας σε όλους τους χώρους του Σταθμού.

Αρχοντικό οδού Αναγεννήσεως
 Το  κτίριο  της  οδού  Αναγεννήσεως  10 , γνωστό και ως οικία Πετρίδη , κτίσθηκε  στις  αρχές  του  20ου  αιώνα  και  συγκεκριμένα  μεταξύ  του  1905  και  1910. Βρίσκεται  στο  δυτικό, τότε  παραλιακό, τμήμα  της  πόλης, στην  περιοχή  του  πάρκου  των  Πριγκήπων (Μπες  Τσινάρ), που  ιδρύθηκε  το  1867  με  πρόθεση  περιοχής  παραθεριστικής  κατοικίας  και  χώρου  αναψυχής  και  ψυχαγωγίας.
Το  τμήμα   αυτό -δυτικό- αναπτύσσεται  από  το  τέλος  του  19ου  αιώνα  και  αποκτά  έντονο  εμπορικό  χαρακτήρα. Τα  στοιχεία  που  βοήθησαν  στο  μετασχηματισμό  της  περιοχής  είναι  η  κατασκευή  του  σιδηροδρομικού  σταθμού το  1972  και  οι  συνδέσεις  που  ακολούθησαν  με  Βελιγράδι, Μοναστήρι,  Δεδέαγατς (σήμερα Αλεξανδρούπολη)  και  Αθήνα, το  λιμάνι  με  την  κατασκευή  της  προκυμαίας, οι  αποθήκες, τα  καταστήματα  και  τα  άφθονα  χάνια, καθώς  και  η  άμεση  επαφή  με  το  εμπορικό  κέντρο  της  πόλης (ιδιαίτερα  με  την  καταστροφή  του  παράλιου  τείχους  και  την  κάθοδο  του   κέντρου  της  πόλης  προς  την  παραλία).
Το  αρχοντικό αυτό αποτελεί  ένα  πολύ  αξιόλογο  δείγμα  εκλεκτικισμού με  επιδράσεις  Art  Nouveau (καμπύλα  στηθαία , φυσικά  μοτίβα , γενική  διακόσμηση). Αποτελείται  από ημιυπόγειο, ισόγειο, όροφο  και  τμήμα  δεύτερου  ορόφου (σοφίτα).
Η  κύρια  όψη  του  (ΝΔ) , που βρίσκεται επί της οδού  Αναγεννήσεως,  οργανώνεται  σε  τριμερή  διάταξη  (σε  κάτοψη: δωμάτια, κοινόχρηστοι  χώροι, δωμάτια)  με  έντονη  προβολή  του  κεντρικού  τμήματος  (μπαλκόνια  που  κλείστηκαν  με  τζαμλίκι  σε  ισόγειο  και  όροφο).
Ανάλογη  οργάνωση  παρουσιάζει  και  η  ΝΑ  όψη. Οι  όψεις  του  κτιρίου  έχουν  πλήθος  ανάγλυφων  διακοσμήσεων  από  φυτικά  και  ανεικονικά  μοτίβα  και  κορνίζες  με  «τραβηχτά»  επιχρίσματα. Οι  ορατές  ξύλινες  κατασκευές  είναι  επιμελημένες  και  περίτεχνες  ενώ  εντύπωση  προκαλούν  οι  διαφοροποιήσεις  του  ανάγλυφου  διακόσμου  από  ισόγειο  σε  όροφο  και  από  όψη  σε  όψη. Τα  παράθυρα  φέρουν  απλό  γραμμικό  πλαίσιο  με  διαφορετικά  ανάγλυφα  κοσμήματα  στην  ποδιά  και  στο  πάνω  μέρος  σε  όροφο, ισόγειο, κύρια  και  πλάγια  όψη.
Την  επίστεψη  του  κτιρίου  αποτελεί  απλή  κορνίζα  και  συμπαγές  στηθαίο  με  καμπύλα  τμήματα, που  διακόπτονται  από  πεσσούς  στην  προέκταση  των  παραστάδων. Αξίζει  ίσως  να  αναφερθεί  ότι  οι   λεοντοκεφαλές  στις  ψευδοπαραστάδες, που  φαίνεται  να  υποστηρίζουν  την  κορνίζα  του  στηθαίου, προκάλεσαν  τις  αισθητικές  επιτιμήσεις  της  ασφάλειας  του  καθεστώτος  Μεταξά, που  ζήτησε  την  κατεδάφιση  τους  σαν  βουλγαρικών  συμβόλων  (σύμφωνα με μαρτυρία  του ιδιοκτήτη).
Το κτίριο αποκαταστάθηκε από το Δήμο Θεσσαλονίκης, στον οποίο ανήκει, και αναμένεται να λειτουργήσει ως Πολιτιστικό Κέντρο εντός του 2014.
 

Εργοστάσιο Ζυθοποιίας ΦΙΞ
Ιδρυτές του οινοπνευματοποιείου που μετατράπηκε σε ζυθοποιείο ήταν οι Αλλατίνι, Μισραχή και Φερνάντεζ οι οποίοι το 1882 έφεραν σχέδια και μηχανήματα από το Μόναχο. Η μονάδα ήταν κάθετης παραγωγής με εγχώριο κριθάρι, μονάδα εμφιάλωσης και παγοποιείο. Μέχρι το 1912 το εργοστάσιο ανήκει στην εταιρεία Μισραχή - Φερνάντεζ, όταν και μετονομάζεται σε «Ζυθοποιείο ΟΛΥΜΠΟΣ», και απασχολούνται σε αυτό περισσότεροι από 200 εργάτες.
Την ίδια χρονιά αρχίζει τη λειτουργία του και το ζυθοποιείο «ΝΑΟΥΣΑ» της εταιρείας «Γεωργιάδης & Σία» που είχε αναθέσει όλη την εγκατάσταση στην Ακαδημία Ζυθοποιίας του Μονάχου. Οκτώ χρόνια αργότερα οι δύο επιχειρήσεις συνενώνονται, με την επωνυμία «ΟΛΥΜΠΟΣ ΝΑΟΥΣΑ» η οποία το 1926 περνά στην ιδιοκτησία της αθηναϊκής εταιρείας «ΚΑΡΟΛΟΣ ΦΙΞ» η οποία λειτουργεί το εργοστάσιο μέχρι το 1983.
Είκοσι χρόνια πριν (1990) ο αρχιτέκτονας της 4ης Εφορείας Νεωτέρων Μνημείων Α. Παπάζογλου με εισήγησή του ζητά τον χαρακτηρισμό του συγκροτήματος για ιστορικούς και αισθητικούς λόγους ως μνημείου.
Δεσπόζει στη δυτική είσοδο της Θεσσαλονίκης, με τα χαρακτηριστικά κόκκινα κτίρια και τις τεράστιες δεξαμενές - κουφάρια ενός δοξασμένου παρελθόντος, όταν η μπίρα έρεε άφθονη και εκατοντάδες άτομα είχαν βρει, στα «σπλάχνα» του επιβλητικού συγκροτήματος, ένα εργασιακό καταφύγιο. Στις προτάσεις για την επανάχρησή του, συγκαταλέγεται η δημιουργία ενός Βιομηχανικού Μουσείου Εμφιάλωσης.

Μουσείο Ολοκαυτώματος
Στην περιοχή του παλιού Σιδηροδρομικού Σταθμού της Θεσσαλονίκης προβλέπεται η δημιουργία Μουσείου Ολοκαυτώματος. Το κτιριακό σύμπλεγμα θα επεκταθεί σε περίπου 7.000 τ.μ. και η υλοποίησή του προβλέπεται να γίνει κλιμακωτά καθώς εκτός από το Μουσείο, θα ανεγερθεί Εκπαιδευτικό - Συνεδριακό Κέντρο καθώς και οι νέες εγκαταστάσεις του Εβραικού Δημοτικού Σχολείου. Η αρχιτεκτονική προσέγγιση των νέων κτιρίων που μελετάται, προβλέπει συνδυασμό γυαλιού και μετάλλου.
Ο Παλιός Σιδηροδρομικός Σταθμός της πόλης, άλλωστε, έχει βαρύ ιστορικό φορτίο, καθώς αποτελούσε το σημείο από το οποίο οι Ναζί κατακτητές της Ελλάδας συγκέντρωναν και έστελναν σε βέβαιο θάνατο στα στρατόπεδα συγκέντρωσης της κατεχόμενης Ευρώπης τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης και της Μακεδονίας.

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις

Εργασία στο μάθημα ΝΕΦ 206

Η διαδρομή του Αγίου Ιακώβου της Κομποστέλα

ΛΕΞΙΚΟ ΑΤΑΚΩΝ

Η "Ρόζα" και το ιστορικό - ιδεολογικό της υπόβαθρο

Σουηδία: βίωμα ενότητας υπό το ορθόδοξο πρίσμα

κινηματογράφος-θέατρο

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2011